سلطان محمد مطربي سمرقندي
162
تذكرة الشعراء ( فارسي )
سحاب عدالت او محظوظ و در كنف حمايت او محفوظاند . روزى جناب كمال الدين مولانا ناظمى ، اين غزل دلفريب را كه از مكنوزات طبع اشرف ظلّ اللّهى « 1 » است مرقوم قلم مشكين رقم گردانيده لطف نمودند : غزل : تا آرزوى جان ، ز لب نوشخند توست * در جسم خسته ، جان ز وفا مستمند توست قربان شوم كه تير مژه ، از ره وفا * بنشسته در دلم ، ز كمان بلند توست بر زخم دل ز ريزهء الماس غصّه ريز * چون عمرهاست ، خونشدهء دردمند توست هرگز خيال گلشن رضوان ، نمىكند * تا مرغ دل فتاده ، به قيد كمند توست رحمى به حال « خلقى » آزردهدل كه او * صيد و هلاك تير نگاه كشند توست بدان كه پادشاهان از عامّهء خلايق ، به عدالت و احسان ، امتياز دارند و حق - سبحانه و تعالى - پادشاهان را ، فرداى قيامت ، اول از عدل مىپرسد و هيچ عبادتى ، ايشان را فاضلتر از عدل نمىباشد و حديثى است مروى از شاه بارگاه رسالت - صلّى اللّه عليه و سلّم - كه : « عدل ساعة خير من عبادة ستّين سنة » « 2 » يعنى يك ساعته عدل پادشاه ، چه اندك و چه بسيار ، بهتر است از عبادت شصت سالهء عابدى كه به قيام ليل و صيام نهار « 3 » حاصل كند و حكما گفتهاند : « ملك عادل خير من مطر وابل » . پس بر سلاطين كامكار و خواقين ذوى الاقتدار ، واجب است كه دربارهء رعايا و عموم برايا ، طريق نصفت و شفقت را مرعى دارند ، زيرا كه نظام جهان و نسق دوران ، به عدل پادشاهان ، منوط است و رعيّت خزانهء شاه است .
--> ( 1 ) . در نسخهء استنساخ شده : ( ظلّ الهى ) . ( 2 ) . الفردوس بمأثور الخطاب ، ج 3 ص 52 ، ح 4135 : قال رسول اللّه ( ص ) : عدل فى حكم ساعة خير من عبادة سبعين سنة . و در نهج الفصاحة ص 410 ، حديث 1936 چنين آمده است : عدل ساعة خير من عبادة سنة ؛ رسائل شاه نعمت اللّه ولى ، 2 / 401 : عدل ساعة خير من عبادة ستّين سنة . ( 3 ) . در نسخهء استنساخ شده : ( و نهار ) .